Pałac Borkowice

Miejscowość - gmina Borkowice znajduje się przy trasie nr 727 pomiędzy Przysuchą a Szydłowcem, w odległości 5 km od Przysuchy. Z Warszawy dojazd z Białobrzeg drogą 48, z Potworowa drogą 729 i 727 na Przysuchę. Można również z Radomia trasą 12 w kierunku Opoczna, albo z Radomia w Kierunku Krakowa, w Szydłowcu w prawo drogą 727. Najkrótsza odległość od południowych granic Warszawy przez Białobrzegi i Potworów wynosi 108 km. 

Na południe w odległości 70 km Kielecczyzna i góry świętokrzyskie, w kierunku wschodnim 88 km do Puław (Lubelszczyzna i Kazimierz Dolny), na północny zachód 95 km do Łodzi.

Borkowice położone są w malowniczej i pełnej lasów przysuskich okolicy. W pobliżu rezerwat przyrody "Puszcza u źródeł Radomki" jako najbardziej wysunięta na północ część Puszczy Świętokrzyskiej. W okolicy w miejscowości Topornia zbiornik wodny zaporowy na Radomce, z plażą i wysepką. Na terenie gminy Przysucha w Zborzennie dwa ośrodki szkoleniowo -wypoczynkowe. Za Wieniawą w kierunku północnym (w odległości 15.5 km od Borkowic) Zalew Domaniowski (zwany "Domaniowskim Morzem") - 500 hektarowy zbiornik wodny o długości 7km i szerokości 1.2km, wraz z 19 szlakami rowerowymi o łącznej długości 220 km. Jest to największy po Zegrzyńskim zalew na Mazowszu (utworzony w 2001r), a przy tym uznawany jest za jeden z najczystszych i najlepiej zarybionych zbiorników wodnych. Olbrzymi potencjał, jednak infrastruktura turystyczna jeszcze nie wykształcona. Na rzekach powiatu przysuskiego Drzewiczka i Pilica odbywają się spływy kajakowe. Na terenie Powiatu Przysuskiego znajduje sie szereg interesujących "ciekawostek archeologicznych" - cmentarzysko w Piekielnej Górce, pozostałości po założeniu obronnym w Dębinach, gród strażniczo - obronny w Goździkowie, świątynia solarna pogańskich Słowian w Gródku, groby kloszowe w Jabłonnicy i Kaleniu, starożytne dymarki w okolicach Pogroszyna i Rykowa, ślady grodu w okolicach Klwowa, pozostałości po grodzisku w Krajowie. W okolicach znajdują się liczne dwory, zabytkowe kościoły, turystyczne szlaki rowerowe i piesze  (więcej na temat zabytków i atrakcji Powiatu Przysuskiego znajduje sie w linkach, zakładka "o regionie").

Tereny pałacowe bezpośrednio przylegają do centrum Borkowic w którym znajduje się zabytkowy kościół. Wjazd na teren parkowy bezpośrednio z trasy 727.

Nazwa Borkowice pochodzi prawdopodobnie od borów, choć patronimiczna końcówka "-ice" sugeruje pochodzenie od imienia Borek. W 1412 r. zapisana jako Borcovicze. W średniowieczu stanowiła własność gałęzi rodu Duninów, zwanych Borkowskimi.

Pierwsze udokumentowane wzmianki istnienia osady Borkowice pojawiają się w 1308 roku. Przez następne blisko cztery wieki właścicielami dóbr leśno-rolnych w rejonie Borkowic byli Duninowie-Borkowscy. Na przestrzeni wieków właścicielami byli Szaniawscy, którzy odsprzedali dobra Janowi Dziboni przedsiębiorcy włoskiemu. Około 1700 roku dobra te nabył Stanisław Małachowski nominalny wojewoda poznański. Po jego śmierci dobra odziedziczył jego syn znany magnat Jan Małachowski. Były one w posiadaniu rodziny Małachowskich do 1872 roku kiedy przejął je Jan Tarnowski z Dzikowa. Po różnego rodzaju przejściach w roku 1885 stały się własnością Stefana i Marii Dembińskich. Pałac zaprojektowany został w XIX wieku przez Zygmunta Hendla i Władysława Marconiego na wzór francuskiego pałacu magnackiego, usytuowany jest na lekkim wzniesieniu, centralnie w stosunku do areału 5,4h (dawniej 9,3h) parku angielskiego. Wśród starodrzewu znaleźć można pomniki przyrody jak 300 letni platan, 200 letni modrzew, malownicze alejki, wąwóz i mostki.

Dzięki pomocy rodziny, Dembińscy w 1903 rozpoczęli budowę rodzinnej rezydencji, którą ukończono w roku 1908. Pałac zachwycał nie tylko architekturą, ale i nowoczesnością, między innymi zapewniając system centralnego ogrzewania a niedługo po wybudowaniu również elektryczność.

Sprzedano zatem w roku 2004 pałac wraz z częścią parku, pozostawiając w rękach Starostwa Przysuskiego tereny strategiczne dla pałacu, to jest drogę pałacową - co uniemożliwia zamknięcie terenu parku, boisko za pałacem, część terenów starodrzewu wraz z estradą oraz budynek rządcówki. Istotne jest że Konserwator Zabytków nigdy nie wydał decyzji (zgody) w sprawie takiego podziału terenów i rozproszenia właścicielskiego, ale nigdy też nie podjął działań w celu uniemożliwienia dokonania takiego szkodliwego podziału (więcej konkretów w zakładce "Almanach pałacu"). Obecni właściciele pałacu nabyli obiekt pod koniec 2006 roku, z zamiarem doprowadzenia do scalenia zespołu pałacowo - parkowego a następnie odrestaurowania tego pięknego obiektu. Dotychczas podjęte różnorodne starania o przywrócenie terenów okazały się bezskuteczne, powstrzymany został proces dewastacji.

Obecnie podejmowane są jedynie działania zabezpieczające i tak pozostanie do czasu scalenia terenów zespołu pałacowo - parkowego i przywrócenia obiektowi dawnego potencjału inwestycyjnego. W świetle powyższych faktów, co najmniej dziwnie wygląda opis dotyczący pałacu, zawarty na oficjalnej stronie Starostwa Przysuskiego:  (http://www.przysucha.pl/index.php?id=83&a=10&b=2)

"Pałac niszczał do momentu, kiedy to władze powiatowe, chcąc ratować dziedzictwo kulturowe dla następnych pokoleń, w 2004 roku sprzedały pałacyk i przyległy park prywatnej osobie, która niestety nic nie robi i posiadłość nadal popada w ruinę."

Przy tej okazji polecam również wywiad z P. Tomaszem Mertą, wiceministrem kultury i dziedzictwa narodowego.(http://www.rp.pl/artykul/87938.html)

Poniższa mapka przedstawia aktualny stan prawny terenów zespołu pałacowo - parkowego po roku 2004. Kolorem zielonym oznaczono granice obszaru objętego ochroną Konserwatora, kolorem niebieskim tereny aktualnie przynależne do pałacu, kolorem czerwonym obiekty o strategicznym znaczeniu dla odrestaurowania obiektu. Na uwagę zasługuje sposób podziału terenu przy estradzie - droga prowadząca przez park dwukrotnie na krótkim odcinku zmienia właściciela. Proszę również odnotować iż boisko znajdujące się za pałacem nie "trzyma" wymiarów boiska piłkarskiego a dla pałacu stanowi jedyną powierzchnię do ewentualnej inwestycji w obiekt wspomagający - np. salę konferencyjną lub kort tenisowy, bowiem na pozostałej powierzchni pałac otoczony jest przez starodrzew. Z kolei obiekt rządcówki nie przeznaczony wraz z pałacem do przetargu, stoi od lat opuszczony i nie zabezpieczony (narażony na bezpowrotną utratę)  - podobnie jak kiedyś pałac.

Inwestycja odrestaurowania pałacu może wymagać od 8 do 12 milionów złotych nakładu. Bez odzyskania wskazanych terenów nigdy nie uda się jej zrealizować. I nie jest to żaden szantaż. Po prostu bez tych terenów inwestycja w pałac nigdy nie zwróci się. Ci, którzy uważają że tak postawienie sprawy jest szantażem - albo nie rozumieją najprostszych zasad ekonomii, albo po prostu nie chcą rozumieć, bo tak im jest wygodniej. Przypomnieć jeszcze  pozostaje, że jedynym podmiotem który mógłby odrestaurować zabytkowy obiekt bez dbałości o zwrot z inwestycji jest Skarb Państwa i jego organizacje, ewentualnie podmioty o charakterze non profit i w nielicznych przypadkach bardzo bogate osoby prowadzące działalność filantropijną. Polskie prawo nie dopuszcza podejmowania przez podmioty o charakterze gospodarczym inwestycji nie dających szansy na zwrot - choćby w długiej perspektywie czasu.

Zapraszamy również do odwiedzenia naszej galerii zdjęć, w zakładce "Galeria".

"każda władza, a szczególnie samorządowa musi dbać o zachowanie tradycji historycznych. Naród bez pamięci przestaje istnieć."  Starosta Przysuski Marian Niemirski. ( http://www.medianet.pl/~naszapol/0738/0738gari.php )

Tylko czy tymi pamiątkami historycznymi rzeczywiście muszą być pamiątkowe obeliski?

Pomimo tak fatalnej sytuacji prawnej i stanu technicznego, z uwagi na doskonałe rozplanowanie architektoniczne (potencjał do powstania obiektu komercyjnego) oraz piękno, pałac w Borkowicach nadal ma szansę na odrestaurowanie. W trzech kondygnacjach (nie licząc piwnic) pałac zajmuje ok. 2000m2 powierzchni. Do lat 70-tych znajdowała się tu szkoła. Obecnie obiekt wymaga generalnego remontu. Postanowieniem nr 477/2004 z dnia 30 lipca 2004 Wojewódzki Konserwator Zabytków w Warszawie wyraził zgodę na przystosowanie obiektu do celów gastronomiczno hotelowych. W przeszłości już planowano tego rodzaju zastosowanie, wykonując wstępny projekt (Zakładka Galeria / rysunki architektoniczne).

W rozplanowaniu obiektu w projekcie piwnic przewidziano kuchnię wraz z pomieszczeniami gospodarczymi, magazynowymi i socjalnymi dla pracowników, salę restauracyjną i salę klubową dla 17 stolików 4 osobowych i 1 stolika 10-cio osobowego, magazyn i wc. Szereg pozostałych pomieszczeń można zaadaptować napralnię, saunę, jakuzi, masaże itp. Piwnice są dobrze rozplanowane, wysokie (ponad 260cm) i dobrze doświetlone, z osobnym wejściem od strony wschodniej (możliwość zaopatrzenia).

Na parterze ambulatorium, kuchnia, spiżarnia, łazienka, apartament z logią, biblioteka, sala o pow. 100m2 i druga o pow. 40m2, duży hol, pokój kierownika i recepcja, pomieszczenia administracyjne 25m2.

Na piętrze i poddaszu wszystkie pokoje z łazienkami, dodatkowo toalety w korytarzach. Na piętrze przewidziano 3 apartamenty w tym 2 z logią, 5 pokoi 4-ro osobowych, 1 pokój 3 osobowy, 2 pokoje 2 osobowe. Na poddaszu przewidziano 3 apartamenty , 5 pokoi 4-ro osobowych, 1 pokój 3 osobowy, 4 pokoje 2 osobowe, salę telewizyjną 44m2.

Podany opis stanowi rozplanowanie i wykorzystanie obiektu przykładowe, bowiem biorąc pod uwagę iż stropy są drewniane (podczas realizacji inwestycji winny zostać zmienione), obiekt wewnątrz można aranżować i dostosować do potrzeb własnych (korzystny rozkład okien).

Obiekt zniszczony upływem czasu, pozostaje jeszcze w stanie do odbudowy, będąc białą kartą nieograniczonych możliwości połączenia celów komercyjnych z ratowaniem Dziedzictwa Narodowego.  Właściciele pałacu stale przeprowadzają bieżące drobne prace konserwacyjne obiektu, skutecznie powstrzymując proces dalszej dewastacji i niszczenia. Jednocześnie nadal prowadzone są działania w celu doprowadzenie do scalenia terenów parku objętych ochroną wraz z pałacem jako całość,  w oczekiwaniu na rozpoznanie tak oczywistej sprawy przez któryś z wielu kompetentnych organów administracji. Nie w zakresie jakiejś części zagadnienia, jednego z przepisów czy okoliczności, ale kompleksowo, w oparciu o analizę sytuacji, w oparciu o dokumenty i rzetelnie. To się temu obiektowi należy, chociażby dlatego, że przetrwał